Fizibilite Raporu Nedir ve Neden Hazırlanır?
Fizibilite raporu, bir yatırım projesinin potansiyelini, uygulanabilirliğini ve kârlılığını detaylı olarak analiz eden bilimsel bir yol haritasıdır. Projenin pazar, finansal, teknik, hukukive çevresel açılardan ne kadar uygun olduğunu ortaya koyar.
Rapor yatırımınızın başarılı olup olmayacağını, karşılaşabileceğiniz riskleri ve en doğru stratejileri belirlemenizi sağlar. Bir projeye başlamadan önce atılması gereken en önemli adımdır.
- Riskleri Azaltmak: Yatırım yapmadan önce potansiyel riskleri ve fırsatları görürsünüz.
- Finansmanı Kolaylaştırmak: Bankalar ve yatırımcılar için güvenilir bir yol haritası sunarsınız.
- Doğru Karar Vermek: Projenizin maliyet-fayda analizini yaparak en doğru stratejiyi belirlersiniz.
- Yatırım Teşviklerinden Faydalanmak: Teşvik sisteminin gerektirdiği standartlara uygun, onay alabilecek bir rapor hazırlamalısınız.
Fizibilite Raporu Neden Gereklidir?
Fizibilite raporu, yalnızca bir evrak parçasından ibaret değildir; yatırımın farklı paydaşları için hayati öneme sahip stratejik bir belgedir.
- Kamu Kurumları: Özellikle yeni yatırım teşvik sisteminde devlet desteklerinden yararlanmak isteyen yatırımcılardan zorunlu olarak istenir. Kalkınma Ajansları, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı gibi kurumlar, projenizin teşvik almaya uygunluğunu bu rapor üzerinden değerlendirir.
- Yatırımcılar: Projenin tüm detaylarını objektif bir şekilde görerek bilinçli kararlar almak isteyen tüm yatırımcılar için vazgeçilmezdir. Fizibilite raporu, büyük yatırımlara girmeden önce riskleri en aza indirme ve projenin geri dönüş potansiyelini net bir şekilde anlama fırsatı sunar.
- Bankalar ve Finans Kuruluşları: Yatırım kredisi almak için başvurduğunuzda, bankalar projenizin ne kadar sağlam ve sürdürülebilir olduğunu görmek ister. Fizibilite raporu, projenin finansal yapısını, pazar analizini ve beklenen nakit akışını detaylandırdığı için bankalar nezdinde güvenilirliğinizi artırır ve kredi onay sürecinizi hızlandırır.
Fizibilite Raporu Neden Önemlidir?
Bir iş fikrinin veya yatırım projesinin hayata geçirilmesinden önce hazırlanan fizibilite raporu, projenin sadece kârlı olup olmadığını değil, aynı zamanda ne kadar sürdürülebilir ve gerçekçi olduğunu gösteren bir yol haritasıdır. Bu rapor, atılacak her adımın sağlam verilere dayandırılmasını sağlayarak belirsizlikleri minimize eder ve aşağıdaki kritik alanlarda yatırımcıya netlik sunar:
1. Riskleri ve Belirsizlikleri Minimize Etmek
Fizibilite raporunun en temel amacı, projeye başlamadan önce tüm potansiyel tuzakları ve engelleri tespit etmektir. Pazarın beklenenden küçük olması, maliyetlerin şişmesi veya teknik zorluklar gibi riskler bu kapsamlı analiz sayesinde önceden belirlenir. Bu, yatırımcının büyük bir sermaye harcaması yapmadan önce "Başarısızlık olasılığına" karşı sigorta yapması anlamına gelir.
2. Finansal Karlılığı ve Geri Dönüşü Kanıtlamak
Hiçbir yatırımcı, kârlı olmayan bir projeye zaman ve para yatırmak istemez. Raporun Finansal Analiz bölümü, yatırımın beklenen gelirlerini, işletme giderlerini ve en önemlisi Yatırım Geri Dönüş Süresini (GBS) ortaya koyar. Ayrıca, paranın zaman değerini hesaba katan Net Bugünkü Değer (NPV) ve İç Verim Oranı (IRR) gibi metrikleri sunarak, projenin cazibesini somut, sayısal verilerle kanıtlar.
3. Kaynak Kullanımını Optimize Etmek
Fizibilite raporu, projenin her aşaması için gerekli olan kaynakları (hammadde, işgücü, makine-ekipman, arazi) hassasiyetle belirler. Bu, gereksiz harcamaların önüne geçerken, aynı zamanda finansman ihtiyacının doğru hesaplanmasını sağlar. Doğru kapasite ve yer seçimi kararları alınmasına yardımcı olarak, operasyonel verimliliği en üst düzeye çıkarır.
4. Finansman ve Teşviklere Erişim Kapısı Olmak
Bankalar, Kalkınma Ajansları, Hibe Programları (KOSGEB, TÜBİTAK vb.) veya potansiyel yatırımcılar, projenizin finansmanına onay vermeden önce mutlaka detaylı bir fizibilite raporu ister. Bu rapor, yatırım fikrinin sadece bir hayal değil, titizlikle incelenmiş, teknik, ekonomik ve hukuki açıdan yapılabilir bir plan olduğunun resmi kanıtıdır.
5. Stratejik Karar Alma Sürecini Kolaylaştırmak
Rapor, yatırımcıya "Evet" veya "Hayır" gibi basit bir cevaptan fazlasını sunar. Projenin yer, teknoloji veya kapasite gibi temel parametrelerinde alternatif senaryoların değerlendirilmesini sağlayarak, en yüksek getiriyi vaat eden en uygun stratejik kararın alınmasına olanak tanır. Başarısızlık ihtimali yüksekse, rapor projenin durdurulması veya yeniden yönlendirilmesi için sağlam bir gerekçe sunar.
Fizibilite Raporunun Bir Formatı Var mıdır?
Fizibilite raporunun temel içeriği (pazar analizi, finansal tahminler, teknik fizibilite gibi) evrenseldir ve tüm projeler için benzerdir. Ancak, talep eden kurumun ihtiyaçlarına göre format ve detay düzeyi değişebilir. Örneğin, bir bankanın talep ettiği raporun finansal analiz kısmı daha detaylı olabilirken, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı için hazırlanan bir rapor, teknolojik yeterlilik ve yerli katkı oranlarına daha fazla vurgu yapabilir. Bu nedenle, her raporu, talep eden kurumun özel gereksinimlerine göre hazırlamak büyük önem taşır.
Tüm fizibilite raporlarında talep edilen içerikler, raporun formatından bağımsız olarak aşağıda açıklanmıştır;
Ekonomik Analiz
Yatırım konusu ile ilgili kritik bilgiler bu bölümde incelenir.
Sektör Tanımı: Bu bölümde, analiz edilen alanın/sektörün kısaca sınırları çizilmektedir. Üretilen temel mal ve hizmet grupları ana hatları ile belirtilir. Analiz edilen yatırımın NACE kodu (Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması kodu) belirlenerek faaliyetin uluslararası ve ulusal standartlardaki yeri ifade edilir. Türkiye'de sanayi sicil belgeleri ve kapasite raporlarında ürünlerin doğru tanımlanması için TOBB ve TÜİK tarafından temel referans olarak kullanılan PRODCOM kodu (Endüstriyel Ürünlerin Sınıflandırılması kodu), fizibilite raporlarında sektör ve rekabet analizlerinin yapılabilmesi için gereklidir. Üretilecek ürünlerin/hizmetlerin GTİP kodu (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon kodu) uluslararası ticaret verilerinin analizini temel yapı taşını teşkil eder. Sektöre özgü kanunlar, yönetmelikler ve lisans gereklilikleri araştırılır ve önemli olan tüm hususlar açıkça ifade edilir.
Sektöre sağlanan destekler: Yatırımın karlılığını doğrudan etkileyen teşvik unsurları ele alınır. Bu bölümde güncel teşvik sisteminin tüm detayları incelenerek, Kalkınma Ajansları, KOSGEB ve TÜBİTAK gibi kurumlar başta olmak üzere yatırımlara destek sağlayan mekanizmaların bir değerlendirmesi yapılır. Elde edilecek bulgular, fizibilite raporunun finansal analiz bölümünde kullanılır.
Sektörün profili / genel görünümü: Sektörün mevcut gücü ve gelecekteki potansiyeli resmedilir. Bu bölümde pazarın büyüklüğü, öne çıkan aktörler, pazardaki büyük oyuncuların sayısı ve faaliyetleri, sektörün trendleri, son 5-10 yıllık performansı ve gelecek projeksiyonları incelenir. Bu hususlar, yaıtırımın içerisinde yer aldığı sektörün dinamikleri ve yatırımın başarısına olumlu veya olumsuz tesir edebilecek faktörleri anlamayı sağlar.
Dış ticaret ve yurt içi talep: Pazarın hem küresel hem yerel dinamikleri sorgulanır. Ülkenin ihracat ve ithalat verileri, ulusal ve uluslararası ticari veritabalarından incelenir. Dış ticaret verileri, sektör ve yatırım konusunda anlamlı bilgiler sağlar, ürünlerin yoğun olarak ihraç edildiği ülkeler ve potansiyel yeni pazarlar hakkında bir temel oluşturur. Yerel pazarın doygunluk oranı ve kişi başı tüketim miktarları gibi veriler yurt içi talep yapısını anlamayı olanklı hale getirir.
Ürünler/hizmetler, kapasite ve talep tahmini: Arz ve talep dengesi üzerinden gelecek öngörüleri yapılır. Sunulan hizmetlerin/ürünlerin teknik özellikleri ve katma değer seviyesi, sektördeki toplam üretim gücü ve kapasite kullanım oranları, demografik değişimler gibi hususlar incelenerek ekonomik büyüme verileriyle desteklenerek gelecek yönelik talep tahminleri yapılır. Tüm bulgulardan yola çıkılarak ürünün/hizmetin hangi fiyatla piyasaya sürüleceği ve nasıl bir pazarlama yolu izleneceği planlanır.
Teknik Analiz
Projenin fiziksel ve operasyonel olarak nasıl hayata geçirileceği bu bölümde detaylandırılır. Odak noktası üretim süreci ve lojistiktir. İşletmenin nerede kurulacağı, hammaddeye/girdilere yakınlık ve ulaşım olanakları incelenir. Hangi üretim teknolojilerinin kullanılacağı ve üretim sürecinin akış şeması belirlenir. Tesisin üretim hacmi (teknik kapasite) ve bu kapasitenin kullanım oranları saptanır. Gerekli makine parkuru, enerji ihtiyacı, su ve diğer altyapı gereksinimleri listelenir.
Finansal Analiz
Finansal analiz bölümü, yatırımın ekonomik rasyonelliğini rakamlarla mühürlediğimiz ve projenin sürdürülebilirliğini test ettiğimiz bölümdür. Ekonomik analizden gelen veriler, burada somut mali tablolara dönüştürülür. Yatırımın mali sağlığı ve gelecek projeksiyonları bu bölümde teknik bir titizlikle incelenir.
Yatırım tutarı ve finansman yapısı:Projenin hayata geçirilmesi için gereken toplam kaynak ihtiyacı net bir şekilde ortaya konur. Arsa, bina-inşaat, makine-ekipman gibi sabit yatırım kalemleri ile işletme sermayesi gereksinimi detaylandırılır. Bu harcamaların hangi kaynaklarla (öz kaynak, banka kredisi, fonlar veya hibe destekleri) karşılanacağı ve finansman maliyetlerinin (faiz, komisyon vb.) nakit akışına etkisi analiz edilir.
Gelir ve gider tahminleri:Ekonomik analizde belirlenen talep ve fiyat öngörüleri, finansal karşılıklarına bürünür. Satış gelirleri projeksiyonu, kapasite kullanım oranları dikkate alınarak yıllık bazda oluşturulur. Diğer taraftan; hammadde, enerji, personel, bakım-onarım ve genel yönetim giderleri gibi operasyonel maliyetler kalem kalem hesaplanarak yatırımın brüt ve net karlılık potansiyeli ölçülür.
Nakit akış analizi:Yatırımın "can suyu" olan nakit hareketleri takip edilir. İşletme dönemindeki nakit giriş ve çıkışları zaman ekseninde modellenerek, projenin kendi ayakları üzerinde durup duramayacağı ve borç ödeme kapasitesi test edilir. Vergi öncesi ve sonrası nakit akımları incelenerek, yatırımın likidite yönetimi stratejisi belirlenir.
Finansal karlılık ve yatırımın geri dönüşü:Projenin başarısı, uluslararası kabul görmüş dinamik yöntemlerle tasdik edilir. Paranın zaman değerini esas alan Net Bugünkü Değer (NBD), yatırımın iç verim oranı (İVO) ve yatırılan sermayenin kaç yılda geri döneceğini gösteren Geri Ödeme Süresi hesaplanır. Bu göstergeler, yatırım kararının verilmesi için gereken en somut matematiksel dayanakları oluşturur.
Duyarlılık ve risk analizi:Finansal modelin esnekliği ve dış şoklara direnci ölçülür. Döviz kurlarındaki dalgalanmalar, hammadde fiyatlarındaki artışlar veya satış hacmindeki olası düşüşler gibi risk senaryoları altında projenin karlılığının nasıl etkilendiği analiz edilir. Bu çalışma, yatırımcının hangi değişkenlere karşı daha dikkatli olması gerektiğini ve projenin "güvenlik marjını" ortaya koyar.
Fizibilite Raporunun Hazırlanması Ne Kadar Sürer?
Fizibilite raporunun hazırlanma süreci, projenin karmaşıklığına ve ölçeğine göre değişiklik gösterir. Basit bir proje için birkaç hafta yeterli olabilirken, kapsamlı ve çok paydaşlı bir yatırım için bu süre uzayabilir. Süreyi etkileyen başlıca faktörler:
- Projenin Konusu: Yeni bir fabrika kurulumu ile bir teknoloji girişimi için hazırlanan raporun detayları ve süreci farklıdır.
- İnşaat ve İzinler: Proje kapsamında yeni bir inşaat veya imar izni gerekiyorsa, bu süreçler raporun tamamlanma süresine eklenir. Özellikle ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) gibi zorunlu belgelerin alınması, süreci uzatabilir.
- Veri Toplama: Projenizle ilgili detaylı ve güvenilir verilerin toplanması da zaman alabilir.
Fizibilite Raporu Hazırlama Ücreti Ne Kadardır?
Fizibilite raporu hazırlama ücreti, projenizin kapsamına ve gerektirdiği detay seviyesine göre büyük oranda değişkenlik gösterir. Bu, her yatırım projesinin kendine has özellikler taşımasından kaynaklanır. Ücreti Etkileyen Başlıca Faktörler:
- Projenin Büyüklüğü ve Kapsamı: Büyük ölçekli, karmaşık ve çok disiplinli projeler, daha fazla veri toplama, detaylı analiz ve uzmanlık gerektirdiği için daha yüksek maliyetlidir.
- Sektörel Özellikler: Teknoloji, enerji veya sanayi gibi özel bilgi birikimi gerektiren sektörlerde hazırlanan raporlar, standart projelerden farklı bir fiyatlandırmaya tabi olur.
- Piyasa ve Rakip Analizi: Rapor kapsamında detaylı bir pazar araştırması ve rekabet analizi talep edilmesi, süreci ve dolayısıyla maliyeti artırır.
Kamu Kurumları ve Standart Bedeller
Kamu kurumlarına sunulacak fizibilite raporları için standart bedeller belirlenir. Özellikle hibe veya teşvik programlarında, destek bedelinin belli bir yüzdesi fizibilite raporu giderlerine ayrılır. Bu durumda, raporun ücreti ilgili programın üst limitlerine uygun olarak belirlenir.
Fizibilite Raporu Referanslarımız Var mı?
Çelebi Danışmanlık tarafından hazırlanmış olan tüm fizibilite raporları Kalkınma Ajansları tarafından onaylanarak fonlanmıştır.