Muhasebe ve Temel Muhasebe Kavramları(Varsayımlar)

 

 

Muhasebe en genel tanımıyla, mali karaktere sahip olayları para birimi ile ifade ederek sınıflayan, tarih sırası ile kaydeden, raporlayan ve bu raporları yorumlayan mali bir sanattır.

 

İşletmeler; tek kişilik girişimler (bireysel işletmeler), çok ortaklı girişimler (şirketler) ve çok şirketli girişimler (holdingler) tarafından kurulabilmektedir. Günümüz ekonomisine yön verir duruma gelen küreselleşme olgusu, çok uluslu şirketlerin sayısını giderek arttırmaktadır.

 

Kuruluş şekli ve büyüklüğü ne olursa olsun, işletmelerdeki eylemlerin çoğu bir kıymet hareketine neden olur. Mali işlemler olarak nitelendirilebilecek bu işlemler, işletmenin varlık ve kaynak oluşumunda değişme yaratırlar. Örneğin para vererek mal alınması işlemi; nakit mevcudunun stoka dönüşmesi, malın kredili olarak satılması işlemi; stokun alacağa dönüşmesi sonuçlarını doğurur. Sürekli olarak tekrarlanan mali nitelikli işlemlere ilişkin verilerin toplanıp işlenerek işletme ile ilgili kişi ve grupların yararına sunulması gerekir. Muhasebe bu görevi yerine getiren bir organizasyondur.

 

Muhasebe deyimi, defter tutma ile birlikte geniş anlamda raporlama ve muhasebenin en teknik yönü olan yorum görevini de kapsayan çok daha geniş bir organizasyonu anlatır. 

 

Muhasebe, işletme yönetiminin bir görme organıdır ve bu fonksiyonunu yerine getirebilmesi için yasal kuralların emrettiğinden daha ayrıntılı ve kapsamlı kayıtların tutulmasını gerektirir. Örneğin VUK’nda sınai işletmelerden, genel muhasebe verileri ve muhasebe dışı bilgilerle işlenebilecek bir imalat defteri tutulmasının istenmesine karşın, sınai işletmeler bununla yetinemez. Bu işletmeler muhasebe sistemi içinde, işletmeye ilişkin yararlı bilgileri sağlayacak bir maliyet muhasebesi bölümünün oluşturulup işletilmesi için para ve gayret sarfeder. Kuşkusuz her yönetim kararı gibi muhasebe uygulamasının genişliğini ve derinliğini belirleme kararı da “fayda – maliyet” ilişkisine dayanır.

 

Sürekli gelişen genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri doğrultusunda, muhasebenin mutlaka temel nitelikte ve kesin bazı varsayımlara dayanması gerekir. Bu varsayımlar, muhasebe işlemlerine temel sağlar. Uluslararası muhasebe uygulamaları çerçevesinde temel olarak 4 varsayım kabul edilmektedir. Bunlar;

 

-  Ekonomik tüzel kişilik varsayımı,

-  İşletmenin sürekliliği varsayımı,

-  Dönemsellik varsayımı,

-  Parasal birim varsayımı.

 

Ekonomik tüzel kişilik varsayımı, işletmenin sahip veya sahipleri ile işletmenin aktivitelerinin birbirlerinden bağımsız olduğu ve ayrı olarak takip ve kayıt edilmesi gerektiğine dayanır.

 

İşletmenin sürekliliği varsayımı, muhasebe kayıtlarının işletmenin ömrünün sonsuz şekilde kabul edilerek yapılması esasına dayanır.

 

Dönemsellik kavramı, işletmenin raporlama amaçları doğrultusunda faaliyetlerinin dönemlere ayrılarak kaydedilmesi ve raporlanmasını ifade eder. Bu varsayım işletmenin sürekliliğinin kesintiye uğraması anlamına gelmemekte, aksine işletme ömrünün dönemlere ayrılarak ayrı ayrı raporlanmasını gerektirmektedir.

 

Parasal birim varsayımı, muhasebe kayıtlarının esasını oluşturan para biriminin zaman içinde satınalma gücünün değişmeyeceği varsayımına dayanmakta ve tarihi para değeriyle yapılan kayıtların daha sonra değiştirilmemesi gerektiğini ifade etmektedir.

 

Muhasebe temel kavramları, muhasebe ilkelerinin, dolayısıyla muhasebe uygulamalarının dayanağını oluşturan, gözleme dayalı temel düşünceler, temel çıkış noktalarıdır. Bunlar amaca en uygun işletme bilgi sistemini yaratmak için geliştirilmişlerdir. Kavramların sayıları ve tanımlanması konusunda yazarlar arasında tam bir mutabakat bulunmamaktadır. Yazarların bir bölümü temel kavram derken, diğer bir bölümü ise temel varsayımlar olarak niteleme yoluna gitmektedirler. 1 nolu Türkiye Muhasebe Standardında (TMS), bu kavramlardan “işletmenin sürekliliği”, “tutarlılık” kavramları ile “tahakkuk esası”, temel varsayımlar olarak nitelenmektedirler.

 

Maliye Bakanlığı Tekdüzen Muhasebe Sistemi’nde 12 temel kavram ifade edilmektedir. Bunlar sırasıyla;

 

-   Sosyal Sorumluluk Kavramı

-    Kişilik Kavramı,

-    İşletmenin Sürekliliği Kavramı,

-   Dönemsellik Kavramı,

-    Parayla Ölçülme Kavramı,

-    Maliyet Esası Kavramı,

-    Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı,

-    Tutarlılık Kavramı,

-    Tam Açıklama Kavramı,

-    İhtiyatlılık Kavramı,

-    Önemlilik Kavramı,

-    Özün Önceliği Kavramı,