Finansal Tablolar (Bilanço ve Gelir Tablosu Tipleri)

 

 

Başta bilanço ve gelir tablosu olmak üzere, finansal (mali) tablolar, muhasebe sistemi içinde kaydedilen ve toplanan bilgilerin, belirli zaman aralıklarıyla bu bilgileri kullanacak olanlara iletilmesini sağlayan araçlardır, şeklinde tanımlanmaktadır. Ülkemizde hangi finansal tabloların nasıl ve ne şekilde hazırlanacağına ilişkin olarak en önemli düzenleme, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile getirilmiş bulunmaktadır. Buna göre finansal tablolar iki grup altında toplanmaktadır:

 

a)  Temel Finansal Tablolar,

aa)  Bilanço,

bb)  Gelir Tablosu,

cc)  Satışların Maliyeti Tablosu,

dd)  Bilanço ve Gelir Tablosu Dipnot ve Ekleri.

 

b)  Diğer Finansal Tablolar,

aa)  Fon Akım Tablosu,

bb)  Nakit Akım Tablosu,

cc)  Kar Dağıtım Tablosu,

dd)  Öz kaynaklar Değişim Tablosu

 

Finansal tablolar muhasebenin rapor etme işlevini yerine getirmek üzere hazırlanan ve amacı bilgi vermek olan raporlardır. Bundan dolayıdır ki finansal tabloların işletme içi gruplar kadar, işletme dışı grupların da ihtiyaçlarını karşılamak durumunda olduğu görülür. Bu bağlamda finansal tablo kullanıcılarını iki grup altında incelemek mümkündür:

 

a)  Dolaysız finansal tablo kullanıcıları,

aa)  İşletme sahipleri,

bb)  Kredi kurumları,

cc)  Yönetim,

dd)  İşçiler,

ee)  Müşteriler.

 

b)    Dolaylı finansal tablo kullanıcıları,

aa)  Mali analistler,

bb)  Sermaye borsaları,

cc)   Hukukçular,

dd)  Sermaye piyasasını düzenleme ve denetleme kuruluşları,

ee)  Mali bilgi yayın organları,

ff)    Ticaret birlikleri,

gg)  İşçi birlikleri (sendikalar)

 

Finansal tablolardaki bilgilerin yukarıda değinilen kişi, kurum ve kuruluşlara işletme hakkında faydalı, zamanlı ve doğru bilgiler vermesi gerekir. Bu nedenle finansal tablolar hazırlanırken aşağıdaki hususların göz önünde tutulması gerekir:

 

-    Yarar-maliyet ilişkisi,

-    Önemlilik,

-    Anlaşılabilirlik,

-    İhtiyaca uygun olma,

-   Zamanlılık,

-   Güvenilirlilik,

-    Karşılaştırılabilirlilik,

 

En önemli finansal tablolardan birisi olan ve çeşitli hesapların likidite (paraya dönüşebilme hızı) sırasına göre yeraldığı bilançonun biçimsel yapısı, ayrıca sunuş biçimi olarak da iki değişik şekilde hazırlanabilmektedir:

 

-    Hesap Tipi Bilanço,

Bu bilanço formatında, aktif sol tarafta, pasif ise sağ tarafta yer alır. Ülkemizde en yaygın kullanılan bilanço şeklidir.

 

-    Rapor Tipi Bilanço,

Rapor tipi bilanço formatı ise dönemler itibariyle karşılaştırma olanağı sağlayan, aktif ve pasifin alt alta sıralandığı, birden fazla hesap döneminin kalemlerinin karşılaştırılabilmesine olanak sağlayan bilanço formatıdır.

 

Bilançodan sonra diğer bir temel finansal tablo ise gelir tablosudur. Gelir tablosu veya bilinen yaygın adıyla Gelir-Gider Tablosu, işletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net karını ya da uğradığı dönem net zararını topluca gösteren muhasebe raporudur.

 

Gelir tablosu, işletmenin belli bir hesap döneminde net sonucunu; brüt satış karı, faaliyet karı, olağan karı, dönem karı, dönem net karı, büyüklüklerine ve bunları oluşturan ana olaylara yer vererek gösteren bir tablodur.

 

Gelir tablosunun düzenlenmesinde diğer finansal tablolarda olduğu gibi, genel kabul görmüş muhasebe kavram ve ilkelerinde belirtilen esaslardan hareket edilir. Gelir tablosu hesapları içerisinde mahsup (netleştirme) yapılamayacağı gibi, esas faaliyetlerden sağlanan gelirler ile süreklilik gösteren diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelirler ve süreklilik göstermeyen olağandışı gelirler ayrı ayrı gösterilir. Paralel şekilde, esas faaliyetler için yapılan giderler ile süreklilik gösteren diğer olağan faaliyet giderleri ve süreklilik göstermeyen olağandışı giderler de ayrı ayrı gösterilir.

 

Gelir tablosu, bilançoda da olduğu gibi hesap tipi ve rapor tipi olmak üzere hazırlanabilir. Hesap tipi gelir tablosuna “kar-zarar cetveli” adı da verilmektedir ve bu tipte, gelirler sağda, giderler ise solda yeralır. Ancak bu tip gelir tablosunda sadece dönem sonucu görülür ve analiz etmeye elverişsizdir. Rapor tipi gelir tablosunda ise, veriler karar vermede baz olacak şekilde gelir ve gider unsurları gruplandırılarak verilmektedir.