Ticari Defterler ve Tasdik

 

Ticaretle uğraşan hakiki veya hükmi şahısların tutmak mecburiyetinde oldukları şekli, kullanımı ve saklanması ilgili kanunlar tarafından belirlenmiş defterlere ticari defterler adı verilmektedir. Tutulması gereken defterleri iki bölümde incelemek gerekir:

 

a)  Türk Ticaret Kanunu (TTK) açısından tutulması zorunlu olan defterler,

b)  Vergi Usul Kanunu (VUK) açısından tutulması zorunlu defterler. 

 

TTK’nun 66. maddesi ve sonra gelen hükümlerine göre hükmi şahısların tutmaları zorunlu olan defterler şunlardır:

 

-   Yevmiye Defteri,

-    Defter-i Kebir,

-    Envanter Defteri,

-    Karar defteri.

 

Hakiki şahıs tacirler ise:

 

-    Yevmiye defteri,

-    Defter-i Kebir,

-    Envanter Defteri, veya işletmenin mahiyeti ve önemine göre sadece işletme defteri tutmak mecburiyetindedir.

 

VUK’nun 182 ve sonraki maddeleriyle getirilen hükümlere göre ise mükellefler;

 

-    Bilanço esasına göre mükellefler,

-    İşletme hesabı esasına göre mükellefler olmak üzere,

 

iki bölüme ayrılmaktadırlar. Bilanço esasına göre mükellefler, yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri tutmak zorundadırlar. İşletme hesabı esasına göre ise mükellefler, VUK’nun 193. maddesi gereğince, işletme hesabı defteri ve envanter defteri tutmak zorundadırlar. Tüm bunların dışında işyerinin ve işin özelliklerine ve mükellefiyetin derecesine göre ek defterler de tutulmaktadır.

 

Defterler VUK’na göre kullanılmaya başlanmadan önce tasdik edilmelidirler. VUK’nun 220. maddesine göre aşağıdaki defterlerin işyerinin bulunduğu yerdeki noterde tasdik ettirilmesi gerekmektedir:

 

-    Yevmiye Defteri,

-    Envanter Defteri,

-    İşletme Defteri,

-    Çiftçi İşletme Defteri,

-    İmalat ve İstihsal Vergisi Defteri,

-    Nakliyat Vergisi Defteri,

-    Yabancı nakliyat kurumlarının Hasılat Defteri,

-    Serbest Meslek Kazanç Defteri,

 

Bu defterlerden sadece Defter-i Kebir VUK açısından tasdike tabi tutulmamıştır. Ancak tavsiye edilen, bu defterinde tasdik ettirilerek kullanılmasıdır.

 

Ticari defterler;

-    Kuruluş aşamasında kullanılmaya başlanmadan önce ticaret sicil memurluğuna veya notere ibraz edilir,

-    İşe devam etmekte olanlar, defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ay içerisinde,

-   Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler, bu işlemlerin yapıldığı tarihlerden önce, vergi muafiyeti kalkanlar, kalkma tarihinden başlayarak 10 gün içinde,

-    Tasdik edilen defterlerin dolması durumunda, yeni defterler kullanılmaya başlanmadan önce,

 

tasdik ettirilmek zorundadırlar. Buna defterlerin açılış tasdik işlemi denilmektedir. Ticaret sicil memurluğundan sicil tasdiknamesi alınarak, noterler tarafından tasdik edilen defterlere ilişkin beyannameler ilgililerine noter tarafından verilir.

 

TTK’nun 70. maddesinin son fıkrasına göre, sadece yevmiye defteri, takip eden yılın Ocak ayı sonuna kadar notere ibraz edilir ve noter tarafından son kaydın altına (görülmüştür) sözü yazılarak mühür  ve imza ile tasdik edilmek zorundadır. Bu işleme kapanış tasdiki adı verilir. Kapanış tasdiki, TTK, İcra ve İflas Kanunu açısından önem arzeden hususlara sahiptir. Örneğin TTK’nun 82, 83/1, 85 ve 86. maddelerine göre, tasdike tabi defterlerin kapanış tasdiklerinin yapılmaması halinde bu defterlerin tacirlerin kendi lehlerinde delil olarak kullanılabilmesine olanak bulunmamaktadır. Ayrıca tasdike tabi defterlerin süresi içerisinde tasdik ettirilmemesi sonucunda doğacak cezalar VUK’nun 352. maddesinde detaylı olarak gösterilmiştir. Bunlar usulsüzlük cezalarından re’sen takdire kadar uzanan oldukça önemli cezalar olabilmektedir.